Zgodnie z kodeksową definicją klauzulą niedozwoloną, zwaną też abuzywną , są „postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy” (art. 3851 Kodeksu cywilnego). Krótko mówiąc, pod pojęciem klauzuli niedozwolonej rozumiemy taki zapis, którego stosowanie w obrocie z konsumentami jest – jak sama nazwa wskazuje - niedozwolone.

Najczęściej tego rodzaju zapisy znajdują się we wszelkiego rodzaju wzorcach umów, które stosowane są w obrocie z konsumentami. Co ciekawe, występują one nie tylko w dokumentach stosunkowo prostych, jakimi są np. regulaminy sklepów czy serwisów internetowych, ale także w umowach o dużo większym znaczeniu, jak polisy ubezpieczeniowe czy umowy bankowe – dlatego bardzo istotne jest, aby tworzenie wzorców umów powierzyć doświadczonym, specjalizującym się w tej tematyce prawnikom.

Bardzo częstym błędem popełnianym przez przedsiębiorców jest próba samodzielnego stworzenia wzorca umowy bądź kopiowanie regulaminów dostępnych w sieci internet - w 9 na 10 przypadków skutkuje to niezgodnym z prawem dokumentem, zawierającym klauzule niedozwolone. Wynika to między innymi z tego, że podstawą do uznania danego zapisu za niedozwolony są przepisy prawa znajdujące się w kilku ustawach – między innym w Kodeksie cywilnym (podstawowy katalog klauzul – art. 3853) czy Ustawie o prawach konsumenta, ale nie tylko. Co więcej, przepisy należy interpretować w oparciu o odpowiednią wykładnię, co dla osoby pozbawionej wiedzy prawniczej jest zadaniem bardzo trudnym. Bardzo istotny jest także sam Rejestr Klauzul Niedozwolonych, prowadzony przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który zawiera zbiór wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Sąd ten zajmuje się między innymi rozpatrywaniem spraw z zakresu klauzul niedozwolonych, stąd też publikowane w rejestrze wyroki mogą stanowić pewną wskazówkę, jakich zapisów należy unikać. Trudno jednak ten dokument odpowiednio stosować bez choćby podstawowej znajomości przepisów prawa.

Dlaczego klauzule niedozwolone są tak ważne? Ich obecność w umowach naraża przedsiębiorcę na postępowanie przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wpis do Rejestru Klauzul Niedozwolonych, oraz wysokie koszty (1200-1500 zł od jednej sprawy + koszty wpisów), a także możliwą karę ze strony UOKiK która może sięgać nawet 10% zeszłorocznego przychodu.

Konrad Cioczek

Partner Zarządzający

ENSIS Kancelaria Doradztwa Prawnego

Cioczek & Szajdziński Spółka Cywilna.